Deri Temasıyla Ortaya Çıkan En Sık Görülen Enflamatuvar Cilt Hastalıklarından Biri
Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)
Kontakt dermatit, derinin alerjen veya irritan bir maddeyle teması sonucu gelişen inflamatuvar bir reaksiyondur. Dermatoloji polikliniklerine başvuruların en sık nedenlerinden biridir.
- Tüm nüfusun yaklaşık %15–20’si yaşamı boyunca en az bir kez kontakt dermatit geçirir.
- Alerjik kontakt dermatit (ACD) prevalansı genel toplumda %1–10 arasında değişir.
- İrritan kontakt dermatit (ICD) en sık görülen formdur (%80’e kadar).
- Kadınlarda, özellikle ev işleri, kozmetik ürün kullanımı ve sağlık sektörü çalışanlarında daha yaygındır.
- El dermatiti, meslekle ilişkili cilt hastalıklarının büyük kısmını oluşturur.
Kontakt dermatit bulaşıcı değildir ancak meslek, yaşam tarzı ve çevresel faktörlerle yakından ilişkilidir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
İrritan Kontakt Dermatit (ICD)
- Herkeste oluşabilir; doz ve temas süresiyle ilişkilidir.
- Deterjanlar, sabunlar, temizlik maddeleri, çözücüler, asitler ve bazlar en sık nedenlerdir.
- Sık el yıkama önemli bir risk faktörüdür (sağlık çalışanlarında yaygın).
Alerjik Kontakt Dermatit (ACD)
- Tip IV gecikmiş tip aşırı duyarlılık reaksiyonudur.
- Duyarlı kişilerde çok az miktarda alerjen bile reaksiyon oluşturabilir.
- En sık alerjenler:
- Nikel (takılar, saat kayışları, jean düğmeleri)
- Krom, kobalt (inşaat, çimento, metal sektörü)
- Koku ve kozmetik maddeler
- Saç boyaları (PPD – parafenilendiamin)
- Lastik ve lateks ürünler
- Topikal ilaçlar (neomisin, lokal anestezikler)
Risk Faktörleri
- Meslek (kuaför, temizlik çalışanı, hemşire, sağlık personeli, metal işçileri)
- Aşırı el yıkama
- Kuru cilt (atopik bireylerde risk daha yüksek)
- Kimyasal irritanlara kronik maruziyet
Oluşum Mekanizması (Patogenez)
İrritan Kontakt Dermatit
- İrritan madde epidermal bariyeri bozar.
- Su kaybı artar, epidermis zayıflar.
- Direkt sitotoksik etkiyle inflamasyon gelişir.
- Histamin salınımı olmadan da kaşıntı oluşabilir.
Alerjik Kontakt Dermatit
- Duyarlanma evresi: Alerjen cilt bariyerini geçer → Langerhans hücreleri tarafından antijen sunumu yapılır → T lenfositler duyarlanır.
- Efüzyon evresi: Aynı alerjenle tekrar karşılaşma → T hücre aktivasyonu → Sitokin salınımı → İnflamasyon.
- Bu reaksiyon maruziyetten 12–72 saat sonra ortaya çıkar.
- Kronikleşirse likenifikasyon gelişebilir.
Klinik Bulgular
Akut kontakt dermatit:
- Kızarıklık, ödem, kaşıntı, yanma, vezikül oluşumu
- İrritan formda sınırlar daha belirgindir
- Alerjik formda yayılım daha fazladır
Kronik kontakt dermatit:
- Kuruluk, pullanma, kalınlaşma (likenifikasyon), çatlaklar
- Özellikle el sırtında ve parmak aralarında görülür
En sık tutulan bölgeler:
- El sırtı, parmaklar, el bileği
- Yüz ve boyun (kozmetiklere bağlı)
- Kulak memesi (nikel küpeler)
- Saçlı deri çevresi (boyalar)
- Gövde (parfüm, deterjan)
Lezyonlar alerjenin temas ettiği bölgede başlar ama yayılabilir.
Ayırıcı Tanı
- Atopik dermatit
- Seboreik dermatit
- Psoriasis
- Tinea (mantar enfeksiyonları)
- Ürtiker
- İlaç erüpsiyonları
Tanı çoğunlukla öykü ve muayene ile konur. Alerjik kontakt dermatit şüphesinde yama testi (patch test) altın standarttır.
Tedavi Protokolleri
Tedavide amaç:
- Tetikleyici maddeyi ortadan kaldırmak
- Enflamasyonu baskılamak
- Cilt bariyerini yeniden yapılandırmak
a) İrritan Madde / Alerjenden Uzaklaşma:
- Temasın kesilmesi veya azaltılması en önemli basamaktır.
- Eldiven kullanımı, bariyer kremler, iş değişikliği planlanabilir.
b) Topikal Kortikosteroidler
- Akut alevlenmede inflamasyonu hızlı kontrol eder.
- Potens, vücut bölgesine göre seçilir.
- 1–2 haftalık kürler tercih edilir.
- Uzun süreli kullanımda cilt atrofisi riski vardır.
c) Topikal Kalsinörin İnhibitörleri (Takrolimus, Pimekrolimus)
- Özellikle yüz gibi hassas bölgelerde steroidlere alternatif
- Uzun süreli kullanımda güvenlidir.
d) Emoliyan ve Bariyer Onarıcı Kremler
- Tedavinin temel parçasıdır.
- Cilt bariyerini güçlendirerek nüksleri önler.
- Özellikle irritan kontakt dermatitte tek başına bile yeterli olabilir.
e) Antihistaminikler
- Kaşıntıyı azaltmada yardımcıdır.
f) Sistemik Kortikosteroid veya İmmünmodülatörler
- Yaygın ve şiddetli olgularda kısa süreli sistemik steroid.
- Kronik olgularda nadiren siklosporin veya metotreksat gibi sistemikler gerekebilir.
g) Fototerapi
- Kronik kontakt dermatitlerde seçilmiş olgularda kullanılabilir.
Korunma ve Yaşam Tarzı Önerileri
- Sık el yıkamaktan kaçınmak, cilt bariyerini korumak
- Temizlik sırasında koruyucu eldiven kullanmak
- Eldiven altında pamuklu astar kullanmak (terlemeyi önler)
- Nemlendiricileri düzenli ve bol uygulamak
- Kokusuz, sabunsuz, pH dengeli temizleyiciler tercih etmek
- Alerjen içermeyen kozmetik kullanmak
- Yama testi ile alerjenin belirlenmesi durumunda tam kaçınma
Koruyucu bariyer kremler, özellikle sağlık çalışanlarında irritan dermatit riskini belirgin azaltır.
Özel Durumlar
- Çocuklarda: Daha çok irritan dermatit görülür. Tedavide nemlendirici + düşük potent steroid yeterlidir.
- Gebelik: Topikal steroidler kısa süreli güvenli kabul edilir. Takrolimus da seçilmiş olgularda kullanılabilir.
- Meslek hastalığı olarak kontakt dermatit: Özellikle kuaför, hemşire, temizlik işçisi, inşaat çalışanlarında yaygındır. Uzun vadeli korunma eğitimi şarttır.
- Atopik zeminde: Daha hızlı ve ağır seyirli olabilir.
Prognoz
- İrritan kontakt dermatit, irritan ortadan kaldırıldığında genellikle birkaç hafta içinde tamamen düzelir.
- Alerjik kontakt dermatit, alerjen saptanıp uzaklaşıldığında kalıcı olarak iyileşebilir.
- Korunma önlemleri alınmazsa kronikleşebilir, likenifikasyon gelişebilir.
- İş gücü kaybına neden olabilen önemli bir meslek hastalığıdır.
PubMed Kaynakları
- Thyssen JP, Johansen JD, Linneberg A, Menné T. The epidemiology of hand eczema in the general population. Br J Dermatol. 2010;162(2):217–225. PMID: 19863514
- Diepgen TL, Coenraads PJ. The epidemiology of occupational contact dermatitis. Int Arch Occup Environ Health. 1999;72(8):496–506. PMID: 10645518
- Fonacier L, Bernstein DI, Pacheco K et al. Contact dermatitis: A practice parameter update 2015. J Allergy Clin Immunol Pract. 2015;3(3 Suppl):S1–S40. PMID: 26010227
- Rustemeyer T et al. Contact dermatitis. Springer; 2011. ISBN 978-3-642-03826-8.
Sonuç
Kontakt dermatit, uygun cilt bakımı, irritanlardan veya alerjenlerden korunma ve doğru tedaviyle büyük oranda tam iyileşme sağlanabilen bir hastalıktır.
Özellikle el dermatiti, meslekle ilişkili olduğunda koruyucu önlemler ve hasta eğitimi uzun vadede en etkili yaklaşımdır.
LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.
