UV Kaynaklı İkinci En Sık Görülen Malign Deri Tümörü — Metastaz Potansiyeli Olan, Agresif Seyirli Bir Kanser
Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)
Skuamöz Hücreli Karsinom (SHK), epidermisin diferansiye keratinositlerinden köken alan, bazal hücreli karsinomdan (BHK) sonra en sık görülen malign deri tümürüdür.
- Dünya genelinde insidans yılda yaklaşık 1 milyon yeni olgu civarındadır.
- Tüm deri kanserlerinin yaklaşık %20’sini oluşturur.
- 50 yaş üzeri, açık tenli, kronik UV maruziyeti olan bireylerde daha sık görülür.
- Erkeklerde kadınlara oranla yaklaşık 2 kat daha fazladır.
- Türkiye’de de BHK’dan sonra en sık görülen ikinci deri kanseri tipidir.
- BHK’ya göre daha hızlı büyür ve metastaz riski daha yüksektir (yaklaşık %3–5).
SHK, erken evrede tedavi edildiğinde prognozu çok iyi olan bir kanserdir; ancak geç tanı konduğunda lenf nodu metastazı ve mortalite riski artar.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Kronik UV Maruziyeti
- En önemli risk faktörüdür.
- UVB ışınları keratinosit DNA’sında p53 mutasyonları ve fotoyaşlanmaya neden olur.
- UV hasarı birikimseldir.
Diğer Risk Faktörleri
- Açık ten (Fitzpatrick I–III)
- İleri yaş
- PUVA, radyoterapi öyküsü
- İmmünsüpresyon (organ nakli sonrası SHK riski 65 kat artar)
- Aktinik keratoz veya Bowen hastalığı öyküsü
- Kronik yara veya skar (Marjolin ülseri)
- HPV enfeksiyonu (özellikle genital bölgede)
Genetik ve Çevresel Faktörler
- Albinizm, xeroderma pigmentosum
- Arsenik maruziyeti
- Sigara (özellikle dudak yerleşimli SHK’da)
SHK, sıklıkla öncül lezyonlar (aktinik keratoz, Bowen hastalığı) üzerinden gelişir.
Oluşum Mekanizması (Patogenez)
- Kronik UVB maruziyeti → p53 mutasyonu → DNA tamir mekanizmalarının bozulması.
- Atipik keratinositlerin klonal proliferasyonu → displazi → karsinoma in situ (Bowen hastalığı).
- Bazal membran invazyonu → invaziv skuamöz hücreli karsinom.
- Lenfatik sistem yoluyla metastaz potansiyeli.
SHK, epidermal kaynaklı malign tümörler arasında metastaz riski en yüksek olan tiptir.
Klinik Bulgular
Tipik Lezyon Özellikleri
- Sert, hiperkeratotik, kabuklu veya ülseratif nodül/plak
- Etrafı eritemli, yüzeyi kabuklu olabilir
- Bazı lezyonlar yavaş büyürken bazıları haftalar içinde hızla büyüyebilir
Sık Yerleşim Bölgeleri
- Güneşe maruz kalan alanlar: yüz, dudak, kulak, el sırtı, saçlı deri
- Kronik yara veya yanık skarları
- Dudak yerleşimli SHK (alt dudak) daha agresif seyirlidir.
Klinik Varyantlar
- Keratoakantom (hızlı büyüyen, genellikle iyi seyirli)
- Verrüköz karsinom (nadir, düşük metastaz riski)
- Bowen hastalığı (karsinoma in situ)
- Marjolin ülseri (skar üzerinden gelişen agresif tip)
Lezyonlar genellikle ağrısızdır ancak invazyon arttıkça ağrı ve kanama görülebilir.
Ayırıcı Tanı
- Bazal hücreli karsinom (daha parlak ve ülseratif değildir)
- Aktinik keratoz
- Seboreik keratoz
- Verruca vulgaris
- Keratoakantom
- Psoriazis plakları
- Bowen hastalığı
Tanı için biyopsi şarttır. Histopatolojide atipik keratinosit proliferasyonu, keratin incileri ve stromal invazyon izlenir.
Tedavi Protokolleri
Tedavi yaklaşımı, lezyonun tipi, boyutu, lokalizasyonu ve metastaz varlığına göre belirlenir.
Amaç:
- Tümörün tamamen çıkarılması,
- Lokal nükslerin ve metastazın önlenmesi,
- Fonksiyonel ve kozmetik sonuçların korunması.
Cerrahi Eksizyon (Altın Standart)
- Lezyon çevresinde 4–6 mm güvenlik sınırı
- Yüksek riskli lezyonlarda daha geniş eksizyon
- Histopatolojik sınır kontrolü önemlidir.
Mohs Mikrocerrahisi
- Burun, göz çevresi, kulak gibi kritik anatomik bölgelerde
- En yüksek kür oranına sahiptir (%97–99).
- Minimal doku kaybı.
Kriyoterapi veya Küretaj
- Küçük ve iyi sınırlı lezyonlarda
- Nüks riski cerrahiye göre daha fazladır.
Radyoterapi
- Cerrahiye uygun olmayan yaşlı veya komorbid hastalarda alternatif.
- Primer veya adjuvan tedavi olarak kullanılabilir.
Topikal Tedaviler (Sadece in situ lezyonlarda)
- 5-fluorourasil (5-FU)
- İmikuimod krem
- Fotodinamik tedavi
Sistemik Tedavi (İleri Evre)
- İmmünoterapiler (Cemiplimab – PD-1 inhibitörü)
- Kemoterapi (nadiren)
Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri
- Güneşten korunma (SPF 50+), şapka, koruyucu giysiler.
- Kronik yara ve skarların düzenli kontrolü.
- Tütün kullanımının bırakılması (özellikle dudak yerleşimli olgularda).
- Güneşe maruz kalan bölgelerde düzenli dermatolojik muayene.
- Öncü lezyonların (AK, Bowen) zamanında tedavisi.
Özel Durumlar
- İmmünsüprese bireylerde: SHK daha agresif seyreder, nüks ve metastaz riski yüksektir.
- Dudak yerleşimli SHK: Lenf nodu metastaz oranı daha yüksektir.
- Marjolin ülseri: Eski skarlar üzerinde geliştiğinde erken tanı çok önemlidir.
- Bowen hastalığı: in situ evredir; topikal tedavi veya kriyo ile başarılı sonuç alınabilir.
Prognoz
- Erken tanı ve cerrahiyle 5 yıllık sağkalım oranı %90’ın üzerindedir.
- Metastaz oranı %3–5 civarındadır; dudak ve kulak yerleşimlerinde bu oran daha yüksektir.
- Nüks oranı lezyon büyüklüğü ve cerrahi sınır durumuna bağlıdır.
- Düzenli takip, nüksleri erken saptamak için kritiktir.
PubMed Kaynakları
- Karia PS et al. Prognostic factors for cutaneous squamous cell carcinoma. JAMA Dermatol. 2013;149(4): 419–428. PMID: 23552847
- Rogers HW et al. Incidence estimate of nonmelanoma skin cancer in the United States. Arch Dermatol. 2010;146(3):283–287. PMID: 20231499
- Stratigos AJ et al. European interdisciplinary guideline on invasive squamous cell carcinoma of the skin. Eur J Cancer. 2020;128:83–102. PMID: 32707233
- Alam M, Ratner D. Cutaneous squamous-cell carcinoma. N Engl J Med. 2001;344(13):975–983. PMID: 11274625
Sonuç
Skuamöz Hücreli Karsinom, UV maruziyetiyle ilişkili agresif potansiyeli olan bir deri kanseridir. Erken tanı ve cerrahi tedaviyle yüksek sağkalım oranı elde edilir. Dudak, kulak ve immünsüprese bireylerde dikkatli takip gerekir.
LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.
