Malign Melanom

Malign melanom
Yayın Tarihi
Değiştirilme Tarihi

Editör İletişim: editor@drozgebanuozturk.com

Melanosit Kaynaklı, Erken Tanı Konmadığında Yüksek Mortalitesi Olan Agresif Deri Kanseri

Malign melanom, melanositlerden kaynaklanan, erken evrede tedavi edildiğinde kür sağlanabilen, ancak ilerlediğinde yüksek metastaz ve mortalite

Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)

Malign melanom, melanositlerden kaynaklanan, erken evrede tedavi edildiğinde kür sağlanabilen, ancak ilerlediğinde yüksek metastaz ve mortalite riski taşıyan bir deri kanseridir.

  • Tüm deri kanserlerinin yalnızca %5–10’unu oluşturur ama ölüm oranının %75’inden sorumludur.
  • Dünya genelinde yılda yaklaşık 325.000 yeni vaka bildirilmektedir.
  • En yüksek insidans Avustralya ve Yeni Zelanda’da görülür (100.000’de 35–40 vaka).
  • Avrupa’da 100.000’de 15–20, Türkiye’de yaklaşık 100.000’de 4–5 vaka rapor edilmektedir.
  • Kadınlarda en sık bacakta, erkeklerde gövdede yerleşir.
  • Ortalama tanı yaşı 55’tir. Ancak son yıllarda genç erişkinlerde de insidans artmaktadır.

Erken tanı — özellikle Breslow kalınlığı <1 mm olan olgularda — 5 yıllık sağkalım oranı %95’in üzerindedir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

UV Maruziyeti

  • Aralıklı yoğun güneşlenme ve güneş yanıkları en önemli risk faktörüdür.
  • Özellikle çocukluk döneminde maruz kalınan UV hasarı riski artırır.

Kişisel ve Genetik Faktörler

  • Açık ten, açık göz rengi, kızıl veya sarı saç
  • Ailesel melanom öyküsü (özellikle CDKN2A gen mutasyonu)
  • Displastik nevüs sendromu
  • Melanom veya nevüs sayısının fazla olması (>50)

Diğer Risk Faktörleri

  • İmmünsüpresyon
  • PUVA öyküsü
  • Kronik travma (özellikle akral bölgelerde)

Güneş maruziyeti kümülatif değil, aralıklı ve yoğun olduğunda melanom riskini daha çok artırır.

Oluşum Mekanizması (Patogenez)

  1. UV ışınları → melanositlerde DNA hasarı → onarım mekanizması bozulur.
  2. BRAF, NRAS, KIT gibi onkogenlerde mutasyonlar gelişir.
  3. Melanositlerde kontrolsüz proliferasyon başlar.
  4. Bazal membranı aşan hücreler dermise ilerleyerek metastaz yapma potansiyeli kazanır.
  5. Lenfatik ve hematolojik yolla uzak organlara yayılım olabilir (akciğer, karaciğer, beyin, kemik).

Melanomun biyolojik davranışı, Breslow kalınlığı ve ülserasyon varlığı ile yakından ilişkilidir.

Klinik Bulgular

Tipik Bulgular

  • Yeni gelişen pigmentli lezyon veya mevcut nevüste asimetrik büyüme
  • Renk değişikliği (çok tonlu kahverengi, siyah, mavi, kırmızı)
  • Düzensiz kenarlar
  • 6 mm’den büyük çap
  • Kanama, kabuklanma, kaşıntı

En Sık Yerleşim Bölgeleri

  • Kadınlarda alt ekstremite
  • Erkeklerde gövde
  • Akral bölgeler (avuç içi, ayak tabanı, tırnak altı) — özellikle koyu tenli bireylerde

Melanom tanısında ABCDE kriteri yol göstericidir:

  • Asymmetry – Asimetri
  • Border – Düzensiz kenarlar
  • Color – Renk çeşitliliği
  • Diameter – >6 mm
  • Evolution – Zaman içinde değişim

Klinik Alt Tipler

  • Yaygın yüzeyel melanom (en sık): Yavaş büyüyen, horizontal yayılım.
  • Nodüler melanom: Agresif, hızlı büyüyen, dikey yayılım baskın.
  • Lentigo maligna melanom: Güneşe maruz kalan yaşlı bireylerde.
  • Akral lentijinöz melanom: El-ayak tabanı, tırnak altı; koyu tenli bireylerde sık.
  • Mukozal melanom: Nadir ama kötü prognozlu.

Ayırıcı Tanı

  • Displastik nevüs
  • Seboreik keratoz
  • Bazal hücreli karsinom (pigmente tip)
  • Hemanjiyom
  • Melazma
  • Aktinik lentigo

Tanı için eksizyonel biyopsi şarttır. Histopatoloji + Breslow kalınlığı (invazyon derinliği) → evreleme ve tedaviyi belirler.

Evreleme (AJCC 8. Baskı)

  • Evre 0: In situ (epidermiste sınırlı)
  • Evre I–II: Sınırlı invazyon, lenf nodu yok
  • Evre III: Bölgesel lenf nodu tutulumu
  • Evre IV: Uzak metastaz

Breslow kalınlığı ≤1 mm olan melanomlar iyi prognozludur. Kalınlık arttıkça metastaz riski de artar.

Tedavi Protokolleri

a) Cerrahi Eksizyon (Altın Standart)

  • Breslow kalınlığına göre cerrahi sınır:
    • In situ → 0.5 cm
    • ≤1 mm → 1 cm
    • 1–2 mm → 1–2 cm
    • 2 mm → 2 cm
  • Sentinel lenf nodu biyopsisi (≥1 mm veya yüksek riskli olgularda)

b) İmmünoterapi

  • PD-1 inhibitörleri (Nivolumab, Pembrolizumab)
  • CTLA-4 inhibitörleri (İpilimumab)
  • Yüksek evre veya metastatik hastalarda yaşam süresini anlamlı uzatır.

c) Hedefe Yönelik Tedaviler

  • BRAF mutasyonlu olgularda BRAF/MEK inhibitörleri (dabrafenib, trametinib).

d) Radyoterapi

  • Cerrahiye uygun olmayan olgular veya adjuvan tedavi.

e) Kemoterapi

  • Günümüzde immünoterapinin gölgesinde kalmıştır ama bazı seçilmiş olgularda uygulanabilir.

Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri

  • SPF 50+ güneş koruyucu, geniş kenarlı şapka, UV’den kaçınma.
  • Solaryumdan uzak durma.
  • Nevüslerin düzenli kontrolü (özellikle displastik nevüs sendromu olanlarda).
  • ABCDE kriterlerini hastaların bilmesi → erken farkındalık.
  • Aile öyküsü olanlarda dermatolojik takip aralıkları sıklaştırılmalıdır.

Özel Durumlar

  • Akral melanom: Tanı gecikebilir, bu nedenle özellikle avuç içi, ayak tabanı ve tırnak altındaki lezyonlara dikkat edilmelidir.
  • Gebelik: Prognoz değişmez ancak tanıda gecikme olabilir.
  • İmmünsüprese bireylerde: Melanom daha agresif seyredebilir.
  • Genetik yatkınlığı olanlar: Daha sık dermoskopik takip önerilir.

Prognoz

  • Breslow kalınlığı <1 mm olan evre I olgularda 5 yıllık sağkalım oranı %95–99’dur.
  • Evre III–IV’te bu oran %30–60’a düşer.
  • Erken tanı hayat kurtarıcıdır.
  • Sentinel lenf nodu biyopsisi prognozu öngörmede çok değerlidir.

PubMed Kaynakları

  1. Siegel RL et al. Cancer statistics, 2023. CA Cancer J Clin. 2023;73(1):17–48. PMID: 36633560
  2. Gershenwald JE et al. Melanoma staging: AJCC 8th Edition. CA Cancer J Clin. 2017;67(6):472–492. PMID: 29028110
  3. Schadendorf D et al. Melanoma. Lancet. 2018;392(10151):971–984. PMID: 30238891
  4. Larkin J et al. Combined nivolumab and ipilimumab or monotherapy in untreated melanoma. N Engl J Med. 2015;373(1):23–34. PMID: 26027431

Sonuç

Malign melanom, erken tanı konduğunda tamamen tedavi edilebilen, ancak geciktiğinde yüksek mortaliteye yol açan bir deri kanseridir. ABCDE kriterlerinin hastalara öğretilmesi, düzenli dermatolojik muayene ve UV’den korunma, mortaliteyi önemli ölçüde azaltır.

LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.