Alopesi Areata

Alopesi areata
Yayın Tarihi
Değiştirilme Tarihi

Editör İletişim: editor@drozgebanuozturk.com

Otoimmün Kökenli, Ani Gelişen, Yamalı Saç Dökülmesiyle Seyreden Non Skarlaştırıcı Alopesi

Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)

Alopesi areata (AA), saçlı deri başta olmak üzere vücuttaki kılların ani gelişen, yuvarlak veya oval yamalar şeklinde dökülmesiyle seyreden otoimmün bir hastalıktır.

  • Yaşam boyu görülme sıklığı: %1–2.
  • Kadın ve erkeklerde eşit sıklıktadır.
  • Her yaşta görülebilir, en sık 20–40 yaş arası erişkinlerde başlar.
  • Vakaların %20–25’inde çocukluk çağında ortaya çıkar.
  • Türkiye’de prevalans yaklaşık %1 civarındadır.
  • Vakaların %10–20’sinde aile öyküsü pozitiftir.

Alopesi areata bulaşıcı değildir ve sıklıkla kronik, tekrarlayıcı seyir gösterir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Otoimmün Mekanizma

  • T hücre aracılı bir otoimmün reaksiyon, anajen fazdaki saç foliküllerine karşı gelişir.
  • CD8+ sitotoksik T lenfositler saç folikülünü hedef alır.
  • Sonuçta saç folikülü erken katagen fazına girer → saç dökülür.

Genetik Faktörler

  • Ailesel geçiş sık görülür (HLA-DR, HLA-DQ ilişkisi).
  • Birinci derece akrabalarda risk 4–5 kat artar.

Tetikleyici Faktörler

  • Psikolojik stres
  • Viral enfeksiyonlar
  • Tiroid hastalıkları (Hashimoto tiroiditi en sık)
  • Vitiligo, tip 1 diyabet gibi diğer otoimmün hastalıklar
  • Travma (Koebner fenomeni)

AA, multifaktöriyel bir hastalıktır — genetik yatkınlık + tetikleyici çevresel faktörlerin birleşimiyle ortaya çıkar.

Oluşum Mekanizması (Patogenez)

  1. Genetik yatkınlık + çevresel tetikleyiciler → perifoliküler immün toleransın bozulması.
  2. CD8+ T hücreleri → saç folikülünü hedef alır.
  3. İnflamasyon → anajen faz durur → katagen/telogen faza geçiş hızlanır.
  4. Saç kökü yapısal olarak zarar görmez, bu yüzden geri dönüş mümkündür.

Bu nedenle alopesi areata skar bırakmaz ve saç yeniden uzayabilir.

Klinik Bulgular

Tipik Görünüm

  • Ani gelişen, yuvarlak veya oval, keskin sınırlı, saçsız plaklar
  • Saçlı deri en sık tutulur (%90), ama kaş, kirpik, sakal ve vücut kılları da etkilenebilir.
  • Lezyon kenarında “ünlem işareti saçlar” (tabana yakın incelmiş, kırılmaya yatkın saçlar) tanı koydurucudur.

Klinik Alt Tipler

  • Patch tipi (en sık): Bir veya birkaç saçsız yama.
  • Alopecia totalis: Tüm saçlı deride dökülme.
  • Alopecia universalis: Tüm vücut kıllarında dökülme.
  • Ofiazis tipi: Ense kenarlarından yayılan band şeklinde dökülme (prognozu kötü).
  • Sakaldaki lokalize tip (alopecia barbae).

Eşlik Eden Bulgular

  • Tırnak distrofisi (%10–20): çukurcuklar (pitting), kırılma, çizgilenme.
  • Diğer otoimmün hastalıklarla birliktelik: Tiroidit, vitiligo, lupus.

Ayırıcı Tanı

  • Telogen effluvium (yaygın dökülme, yama yok)
  • Traksiyon alopesisi
  • Tinea capitis (kepekli, inflamatuvar)
  • Trikotillomani (düzensiz sınırlar)
  • Sikatrizyel alopesiler

Tanı çoğunlukla klinik konur.

  • Dermoskopi (trikoskopi): ünlem işareti saçlar, sarı noktalar, siyah noktalar.
  • Gerekirse punch biyopsi → perifoliküler lenfositik infiltrasyon.

Tedavi Protokolleri

Tedavi hastalığın yaygınlığına, süresine ve hastanın yaşına göre planlanır.

Amaç: inflamasyonu baskılamak ve saç folikülünü yeniden aktive etmektir.

a) Topikal Tedaviler (Sınırlı Olgularda)

  • Topikal kortikosteroidler (klobetazol propiyonat %0.05)
  • Minoksidil %5 solüsyon
  • Topikal takrolimus/pimekrolimus (daha az etkili)
  • DPCP (difenilsiklopropenon) veya SADBE ile topikal immünoterapi (uzmanlık gerektirir)

b) İntralezyonel Kortikosteroid (İlk Basamak)

  • Triamsinolon asetonid 2.5–10 mg/mL
  • 4–6 haftada bir uygulama
  • Küçük yamalarda %60–70 oranında saç çıkışı sağlanabilir.

c) Sistemik Kortikosteroidler (Yaygın Olgularda)

  • Pulse veya kısa süreli oral steroid tedavisi.
  • Tek başına uzun süreli steroid kullanımı önerilmez.

d) JAK İnhibitörleri (Yeni Nesil Tedaviler)

  • Baricitinib (FDA onayı 2022) — alopecia totalis/universalis olgularında etkili.
  • Tofacitinib ve ruxolitinib de çalışmalarda olumlu sonuçlar göstermektedir.
  • Saç çıkışı genellikle 3–6 ay içinde başlar.

e) Diğer Tedaviler

  • PUVA veya dar bant UVB fototerapi (destekleyici)
  • PRP (platelet rich plasma) — bazı olgularda destek tedavi olarak kullanılabilir.
  • Destek amaçlı minoksidil kombinasyonları.

Yaşam Tarzı ve Psikososyal Destek

  • Alopesi areata yaşamı tehdit etmez ama psikolojik etkisi çok yüksektir.
  • Stres yönetimi (nefes egzersizleri, meditasyon, psikolojik destek) önemlidir.
  • Beslenme, vitamin-mineral eksikliklerinin düzeltilmesi saç çıkışını destekleyebilir.
  • Güneşten korunma (saçsız alanlar için SPF), peruk veya şapka kullanımı önerilebilir.
  • B12, D vitamini, ferritin, çinko eksikliklerinin düzeltilmesi önemlidir.

Özel Durumlar

  • Çocukluk çağında: Daha erken başlar, nüks oranı daha yüksektir.
  • Alopecia totalis/universalis: Tedaviye daha dirençlidir.
  • Gebelik: Topikal tedaviler ön plandadır; sistemik steroid veya JAK inhibitörleri önerilmez.
  • Eşlik eden otoimmün hastalıklar: Eş zamanlı değerlendirme yapılmalıdır.

Prognoz

  • %30–50 olguda spontan remisyon olabilir.
  • %20–25 hastada kronik, tekrarlayıcı seyir.
  • Yaygın alopesi, uzun süreli hastalık ve çocuklukta başlangıç kötü prognostik faktörlerdir.
  • JAK inhibitörleriyle uzun süreli kalıcı yanıt oranları artmaktadır.

PubMed Kaynakları

  1. Strazzulla LC et al. Alopecia areata: an autoimmune disease. N Engl J Med. 2018;379(10):957–969. PMID: 30184456
  2. King B et al. Two phase 3 trials of baricitinib for alopecia areata. N Engl J Med. 2022;386(18):1687–1699. PMID: 35507536
  3. Villasante Fricke AC, Miteva M. Epidemiology and burden of alopecia areata: a systematic review. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2015;8:397–403. PMID: 26504366
  4. Gilhar A et al. Alopecia areata. N Engl J Med. 2012;366(16):1515–1525. PMID: 22512485

Sonuç

Alopesi areata, otoimmün mekanizmalarla gelişen skar bırakmayan, ancak psikososyal etkisi yüksek bir hastalıktır. Erken müdahale, immün baskılayıcı tedaviler ve JAK inhibitörleriyle günümüzde oldukça başarılı sonuçlar alınabilmektedir.

LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.