Hiperhidroz (Aşırı Terleme)

Ekkrin Ter Bezlerinin Aşırı Aktivitesiyle Gelişen, Yaşam Kalitesini Etkileyen Bir Durum

Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)

Hiperhidroz, vücut ısısının düzenlenmesi için gerekli miktarın çok üzerinde ter üretimiyle seyreden bir durumdur.

• Genel popülasyonda prevalans %2–3 arasındadır.
• Primer fokal hiperhidroz, olguların %90’ını oluşturur.
• En sık aksilla (koltuk altı), palmar (avuç içi), plantar (ayak tabanı) ve yüz bölgeleri etkilenir.
• Başlangıç yaşı genellikle çocukluk veya ergenlik dönemidir.
• Kadın ve erkeklerde görülme sıklığı benzerdir.
• Aile öyküsü yaklaşık %30–50 oranında pozitiftir, genetik yatkınlık güçlüdür.
• Sekonder hiperhidroz ise daha çok ileri yaşlarda ve altta yatan sistemik hastalıklara bağlıdır.

Hiperhidroz bulaşıcı değildir, ancak hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Primer Hiperhidroz

• Altta yatan başka bir neden yoktur.
• Otonom sinir sisteminin sempatik kolunun aşırı aktivitesi sorumludur.
• Özellikle emosyonel stres veya sıcaklık artışıyla tetiklenir.
• Ter bezlerinin sayısı normaldir ama aktivitesi fazladır.

Sekonder Hiperhidroz

Altta yatan bir hastalık veya durum vardır.

• Endokrin: hipertiroidi, menopoz, diyabet
• Enfeksiyonlar: tüberküloz, HIV
• Nörolojik hastalıklar: Parkinson, spinal kord yaralanmaları
• İlaçlar: antidepresanlar (SSRI), antipyretikler, insülin, opioidler
• Maligniteler

Risk Faktörleri

• Genetik yatkınlık
• Aşırı stresli yaşam
• Sıcak iklimler
• Ergenlik dönemi hormonal değişiklikler

Oluşum Mekanizması (Patogenez)

1. Hipotalamus → sempatik sinir sistemi aktivasyonu → asetilkolin salınımı.
2. Asetilkolin → ekkrin ter bezlerini uyarır.
3. Normal ısı regülasyonu dışında aşırı uyarım gerçekleşir.
4. Lokal veya yaygın aşırı terleme görülür.
5. Primer hiperhidrozda bu mekanizma sebep olmadan, otonom disregülasyon nedeniyle ortaya çıkar.

Ekkrin bez sayısı normaldir ama fonksiyonel hiperaktivite mevcuttur.

Klinik Bulgular

Tipik Özellikler

• Lokalize veya yaygın aşırı terleme.
• Sıklıkla simetrik (örneğin iki avuç içi aynı anda).
• Duygusal stresle artar, uykuda azalır (primer hiperhidroz için tipik).
• Kronik seyirlidir, günlük aktiviteleri ciddi şekilde etkileyebilir.

Sık Yerleşim Bölgeleri

• Aksiller bölge (%50–60)
• Palmar bölge (%25–30)
• Plantar bölge (%15–20)
• Yüz (frontal bölge) ve gövde daha nadir.

Sekonder Hiperhidroz

• Daha çok yaygın terleme yapar.
• Gece terlemeleri olabilir.
• Altta yatan sistemik hastalık aranmalıdır.

Ayırıcı Tanı

• Tiroid hastalıkları (TSH, T3, T4)
• Enfeksiyonlar (Tbc, HIV, endokardit)
• Menopozal semptomlar
• Feokromositoma (terleme + taşikardi + hipertansiyon)
• İlaç kaynaklı terlemeler

Tanı klinik öykü ve fizik muayene ile konur.

• Nişasta-iyot testi (Minor testi): Terleme bölgelerinin haritalanmasında kullanılır.
• Gravimetrik ölçüm: Ter miktarı ml/m² cinsinden ölçülebilir.

Tedavi Protokolleri

Tedavi, terleme bölgesine, şiddetine ve hastanın yaşam kalitesine göre planlanır.

Topikal Tedaviler (ilk basamak)

• Alüminyum klorür hekzahidrat (%15–20 roll-on veya solüsyon)
• Geceleri uygulanır, sabah yıkanır.
• Hafif ve orta şiddette aksiller hiperhidrozda etkilidir.
• Deride irritasyon yapabileceği için nemli cilt üzerine uygulanmamalıdır.

İyontoforez (Palmar/Plantar)

• Eller veya ayaklar düşük voltajlı akıma maruz bırakılır.
• Haftada 2–3 seans → idame haftada 1.
• %70–90 başarı oranı.
• Ev tipi cihazlar mevcuttur.

Botulinum Toksin Tip A (Botoks)

• Asetilkolin salınımını bloke eder.
• Aksiller hiperhidrozda FDA onaylıdır.
• 4–6 ay süreyle etkilidir.
• Palmar uygulama da oldukça başarılıdır ancak ağrılı olabilir.
• Terlemeyi ortalama %80 azaltır.

Sistemik İlaçlar (genel terlemelerde)

• Antikolinerjikler (glikopirolat, oksibutinin)
• Beta blokerler (emosyonel tetikleyicilerde)
• Benzodiazepinler (anksiyeteye bağlı olgularda destek)

Mikrodalga ve Cerrahi Yöntemler (dirençli olgular)

• Mikrodalga termoliz (MiraDry) → aksiller ter bezlerini kalıcı olarak azaltabilir.
• Endoskopik torasik sempatektomi → palmar hiperhidrozda seçilmiş olgularda.
• Kompansatuar terleme riski unutulmamalıdır.

Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri

• Pamuklu, nefes alan giysiler tercih edilmeli.
• Sentetik kumaşlardan kaçınılmalı.
• Terleme sonrası kıyafet değiştirme hijyen açısından önemli.
• Ayaklar kuru tutulmalı, çoraplar sık değiştirilmelidir.
• Günlük duş, talk pudrası veya ter emici pedler kullanılabilir.
• Egzersiz öncesi ve stresli durumlarda antiperspirant kullanımı faydalı olabilir.

Özel Durumlar

• Çocuk ve ergenlerde: Genellikle primer fokal tip görülür; iyontoforez veya topikal ajanlar tercih edilir.
• Gebelik: Topikal tedaviler ön plandadır; sistemikler dikkatle kullanılmalıdır.
• İmmünsüprese bireylerde: Sekonder nedenler ekarte edilmelidir.
• Cerrahi tedavi: Sadece çok dirençli ve yaşam kalitesini bozan olgularda düşünülmelidir.

Prognoz

• Primer hiperhidroz kronik seyirli olabilir ama etkili tedavi yöntemleriyle kontrol altına alınabilir.
• Topikal ve botulinum toksin tedavileri yüksek hasta memnuniyeti sağlar.
• Cerrahi tedavi kalıcı sonuç verir ama dikkatli endikasyon konulmalıdır.
• Sekonder hiperhidrozda altta yatan neden tedavi edilirse tablo gerileyebilir.

PubMed Kaynakları

1. Lear W et al. Hyperhidrosis: evolving therapies for a well‐established phenomenon. Mayo Clin Proc. 2007;82(5):697–702. PMID: 17493419
2. Hornberger J et al. Recognition, diagnosis, and treatment of primary focal hyperhidrosis. J Am Acad Dermatol. 2004;51(2):274–286. PMID: 15280843
3. Nawrocki S, Cha J. Botulinum toxin: pharmacology and clinical applications in hyperhidrosis. Int J Mol Sci. 2021;22(11):5639. PMID: 34071158
4. Strutton DR et al. US prevalence of hyperhidrosis and impact on individuals with axillary hyperhidrosis. J Am Acad Dermatol. 2004;51(2):241–248. PMID: 15280840

Sonuç

Hiperhidroz, yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilen ancak günümüzde topikal ajanlar, botulinum toksin, iyontoforez ve gerektiğinde cerrahi gibi birçok etkili tedavi seçeneği bulunan bir durumdur. Doğru hasta seçimi ve kişiye özel tedaviyle başarılı sonuçlar elde edilir.

LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.