Kronik İnflamatuvar Dermatoz — Deri, Mukoza ve Tırnakları Etkileyebilen Otoimmün Karakterli Bir Hastalık
Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)
Liken planus, kronik seyirli, otoimmün mekanizmalarla ortaya çıkan, deri, oral ve genital mukozalar, tırnaklar ve bazen saçlı deriyi etkileyebilen bir dermatozdur.
- Genel popülasyonda prevalans: %0.2–1.2
- Kadın ve erkeklerde eşit sıklıkta görülür.
- En sık 30–60 yaş arası erişkinlerde ortaya çıkar.
- Oral liken planus, kutanöz formdan daha sık görülür ve daha uzun sürer.
- Türkiye’de yapılan çalışmalarda prevalans yaklaşık %0.5 civarındadır.
- Kronik seyirli olup remisyon ve alevlenmelerle seyreder.
Liken planus bulaşıcı değildir. Ancak bazı alt tipleri Hepatit C enfeksiyonu ile ilişkilendirildiğinden sistemik değerlendirme önemlidir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Otoimmün Mekanizma
- T hücre aracılı bir immün yanıt sonucu bazal keratinositlere saldırı olur.
- CD8+ T hücreleri → epidermiste apoptoz → inflamasyon.
- Sonuçta bazal tabakada dejenerasyon ve likenoid reaksiyon paterni oluşur.
Tetikleyici Faktörler
- Viral enfeksiyonlar (özellikle Hepatit C)
- Bazı ilaçlar (beta blokerler, NSAID’ler, antimalaryaller, ACE inhibitörleri)
- Diş dolgularına karşı reaksiyonlar (oral formda)
- Stres
- Travma (Koebner fenomeni)
- Genetik yatkınlık
Risk Grupları
- Orta yaşlı bireyler
- Kronik hepatit C taşıyıcıları
- Otoimmün hastalık öyküsü olanlar
Liken planus gelişen her hastada HCV taraması önerilmektedir.
Oluşum Mekanizması (Patogenez)
- Bazal keratinositlerde antijen ekspresyonu artar.
- CD8+ T hücreleri → bu keratinositleri hedef alır.
- Bazal tabaka dejenerasyonu, sivilce benzeri likenoid inflamasyon gelişir.
- Epidermiste hipergranüloz ve akantoz, dermoepidermal bileşkede “saw tooth” görünümü oluşur.
- Klinik olarak parlak, çokgen, mor papüller görülür.
Klinik Bulgular
Kutanöz Liken Planus (en sık form)
- Parlak, morumsu (viola), çokgen, düz yüzeyli papül ve plaklar.
- Kaşıntı sık görülür.
- Wickham striaları: Lezyon yüzeyinde ince beyazımsı çizgiler.
- Lezyonlar simetrik dağılımlıdır.
Sık yerleşim yerleri:
- El bileklerinin fleksör yüzü
- Ön kollar
- Bel bölgesi
- Ayak bileği
- Alt ekstremiteler
Oral Liken Planus (OLP)
- Ağız mukozasında beyaz retiküler plaklar, eritem veya ülserasyonlar.
- En sık bukkal mukozada bilateral görülür.
- Kronik seyirli olup ağrılı olabilir.
- Oral kavitede malign transformasyon riski (skuamöz hücreli karsinom) %1 civarındadır.
Genital Liken Planus
- Vulva ve vajinada erozyonlar, yanma, kaşıntı.
- Erkeklerde daha nadir.
Tırnak Tutulumu (%10)
- Longitudinal çizgilenme
- İnce tırnak plağı
- Pterygium oluşumu (ileri evre)
- Tırnak kaybı gelişebilir.
Skalp Tutulumu (Liken planopilaris)
- Foliküler papüller, skarlaşma ve kalıcı saç dökülmesi.
Ayırıcı Tanı
- Psoriazis (daha kalın plaklar, gümüşi skuam)
- Liken simpleks kronikus
- Lupus eritematozus
- Oral kandidiyazis
- Liken sklerozus
- Düz siğiller
Tanı çoğunlukla klinik konur.
- Biyopsi: Likenoid infiltrat, bazal tabaka dejenerasyonu, “saw tooth” görünüm.
- HCV serolojisi: Oral veya yaygın olgularda önerilir.
Tedavi Protokolleri
Tedavi; semptomların hafifletilmesi, inflamasyonun baskılanması ve komplikasyonların önlenmesi üzerine kurulur.
a) Topikal Tedaviler (ilk basamak)
- Topikal kortikosteroidler (klobetazol, mometazon)
- Topikal kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus) — özellikle oral formda
- Antihistaminikler (kaşıntı için destek)
b) İntralezyonel Kortikosteroid
- Lokalize, dirençli plaklarda kullanılabilir.
c) Sistemik Tedaviler (yaygın veya dirençli olgularda)
- Sistemik kortikosteroid (kısa süreli)
- Retinoidler (asitretin)
- Siklosporin, metotreksat (dirençli olgular)
- Hidroksiklorokin (özellikle oral formda)
d) Fototerapi
- NB-UVB veya PUVA → yaygın kutanöz LP olgularında etkili olabilir.
e) Oral Liken Planus için
- Topikal kortikosteroid gargaralar
- Takrolimus merhem
- Antifungal profilaksi (Candida süperenfeksiyonu riski nedeniyle)
Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri
- Travmadan kaçınma (Koebner fenomeni riskini azaltır).
- Oral hijyenin korunması (OLP için çok önemli).
- Diş dolguları ve irritan materyallerin değerlendirilmesi.
- Tetikleyici ilaçların gözden geçirilmesi.
- Sigara ve alkolün bırakılması (oral malignite riskini azaltır).
- Güneşten korunma (hiperpigmentasyonun artmasını engeller).
Özel Durumlar
- Oral LP: Malignite riski nedeniyle düzenli takip şarttır (6–12 ay aralıklarla).
- Tırnak LP: Pterygium gelişmeden erken tedavi edilmelidir.
- Liken planopilaris: Skar geliştiğinde geri dönüş olmaz → erken müdahale gerekir.
- Gebelik: Topikal tedaviler ön planda, sistemikler dikkatle kullanılır.
Prognoz
- Kutanöz LP genellikle 1–2 yıl içinde geriler.
- Oral LP daha kronik seyirlidir ve yıllarca sürebilir.
- Tırnak ve saçlı deri tutulumu kalıcı hasar bırakabilir.
- Düzenli takip, komplikasyonların önlenmesinde kritiktir.
PubMed Kaynakları
- Boyd AS, Neldner KH. Lichen planus. J Am Acad Dermatol. 1991;25(4):593–619. PMID: 1833787
- Gorouhi F, Davari P, Fazel N. Cutaneous and mucosal lichen planus: a comprehensive review. Clin Rev Allergy Immunol. 2014;47(3):354–366. PMID: 23633179
- Eisen D. The clinical features, malignant potential, and systemic associations of oral lichen planus: a study of 723 patients. J Am Acad Dermatol. 2002;46(2):207–214. PMID: 11807432
- Sugerman PB et al. Oral lichen planus. Oral Dis. 2002;8(4):196–205. PMID: 12164901
Sonuç
Liken planus, otoimmün kökenli, çok farklı klinik formlarda seyredebilmesi nedeniyle erken tanı ve kişiye özel tedavi gerektiren bir dermatozdur. Oral formda malignite riski olduğundan düzenli takip büyük önem taşır.
LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.
