Psoriasis (Sedef Hastalığı)

Kronik, Sistemik ve Enflamatuvar Bir Deri Hastalığı

Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)

Psoriasis, kronik inflamatuvar bir cilt hastalığı olup dünya genelinde yaklaşık %2–3 prevalansa sahiptir. Kadın ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür. Genellikle 15–35 yaş arasında başlar, ancak her yaşta ortaya çıkabilir.

• Hastaların %75’inde hastalık 35 yaş öncesinde başlar (Tip I Psoriasis).
• Geri kalan kısmında 40 yaşından sonra başlar (Tip II Psoriasis).
• Genetik yatkınlık önemli bir faktördür; bir ebeveynde varsa risk %30, her iki ebeveynde varsa %70’e kadar çıkar.
• Soğuk iklimlerde daha sık ve daha şiddetli seyreder.

Psoriasis yalnızca bir cilt hastalığı değildir; sistemik inflamatuvar bir durum olarak kabul edilir ve kardiyometabolik risklerle ilişkilidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Psoriasis multifaktöriyel bir hastalıktır. Temel mekanizma, bağışıklık sisteminin yanlış yönlendirilmiş aşırı aktivasyonudur.

Başlıca risk faktörleri:

• Genetik yatkınlık: HLA-C*06:02 alleli başta olmak üzere birçok genetik varyant hastalıkla ilişkilidir.
• Enfeksiyonlar: Streptokok farenjit sonrası guttat tip psoriasis tetiklenebilir.
• İlaçlar: Beta blokerler, lityum, antimalaryaller, ACE inhibitörleri.
• Stres: Alevlenmelerde çok önemli bir tetikleyicidir.
• Sigara ve alkol kullanımı
• Hormonal faktörler (gebelik, postpartum dönem)
• Obezite ve metabolik sendrom

Oluşum Mekanizması (Patogenez)

Normalde cilt hücreleri (keratinositler) yaklaşık 28 günde olgunlaşır ve dökülür. Psoriasisli hastalarda bu süreç 3–5 güne iner. Bu hızlı hücre döngüsüne bağışıklık sistemi aracılı Th17/IL-23 ekseni aktivasyonu neden olur:

1. Dendritik hücreler IL-23 üretir.
2. Th17 hücreleri aktive olur ve IL-17, IL-22 gibi sitokinler salgılanır.
3. Keratinositler aşırı çoğalır, inflamatuvar döngü devam eder.
4. Deride kalın, kırmızı, üzeri gümüş renkli skuamlarla kaplı plaklar oluşur.

Bu süreç sadece ciltle sınırlı değildir; sistemik inflamasyon eklem tutulumu (psoriatik artrit) ve kardiyovasküler risk artışı ile ilişkilidir.

Klinik Bulgular

Psoriasis en sık şu bölgelerde görülür:

• Dirsekler
• Dizler
• Saçlı deri
• Sakral bölge
• Tırnaklar

Klinik tipleri:

• Plak tipi psoriasis: En sık formdur (%85). Kalın, eritemli, gümüş skuamlı lezyonlar.
• Guttat psoriasis: Çocuk ve gençlerde sık, boğaz enfeksiyonları sonrası gelişir.
• Püstüler psoriasis: El-ayak tabanlarında steril püstüller.
• Eritrodermik psoriasis: Tüm vücutta yaygın kızarıklık ve skuam; hayatı tehdit edebilir.
• Tırnak tutulumu: Oyuklanma, kalınlaşma, renk değişikliği.

Kaşıntı hafif ya da belirgin olabilir. Eklem tutulumu psoriatik artrit olarak adlandırılır ve hastaların yaklaşık %30’unda görülür.

Ayırıcı Tanı

• Seboreik dermatit (daha yüzeysel skuamlar)
• Liken planus
• Tinea corporis
• Pityriasis rosea
• Skuamöz hücreli karsinom (lokalize hiperkeratotik lezyonlarda)

Tanı çoğunlukla klinik olarak konur. Gerekirse biyopsi tanıyı doğrulayabilir.

Tedavi Protokolleri

Tedavi hastalığın şiddetine, yaygınlığına, eşlik eden durumlara ve hasta tercihine göre planlanır.

a) Topikal Tedaviler (Hafif – Orta Şiddet)

• Kortikosteroidler: İnflamasyonu hızlı azaltır.
• D vitamini analogları (kalsipotriol, kalsitriol): Keratinosit proliferasyonunu dengeler.
• Kombinasyon preparatlar (steroid + D vitamini analoğu)
• Katran preparatları (bazı olgularda ek seçenek)

Topikal tedavi plakların incelmesini ve semptom kontrolünü sağlar. Saçlı deri için losyon veya şampuan formülasyonları tercih edilir.

b) Fototerapi

• NB-UVB (Dar bant UVB) en yaygın kullanılan yöntemdir.
• Hafif ve orta psoriasisli hastalarda çok etkilidir.
• PUVA tedavisi de alternatif olabilir.

c) Sistemik Klasik Tedaviler (Orta – Ağır Şiddet)

• Metotreksat (immün baskılayıcı)
• Siklosporin (hızlı etki, kısa süreli kullanım)
• Asitretin (retinoid)
• Apremilast (PDE4 inhibitörü) – hafif sistemik seçenek

d) Biyolojik Tedaviler (Orta – Ağır Şiddet)

Biyolojikler, hedefe yönelik immün modülasyon sağlar.

• Anti-TNF ajanları (etanercept, adalimumab, infliksimab)
• Anti-IL-12/23 (ustekinumab)
• Anti-IL-17 (secukinumab, ixekizumab)
• Anti-IL-23 (guselkumab, risankizumab, tildrakizumab)

Biyolojik tedavilerle tam veya tama yakın remisyon oranı yüksektir.

e) Psoriatik Artrit Eşlik Ediyorsa

Romatoloji ile ortak yaklaşım gerekir. Metotreksat veya biyolojik ajanlar birinci basamak olabilir.

Yaşam Tarzı ve Destekleyici Önlemler

• Stres yönetimi: Yoga, meditasyon, nefes egzersizleri alevlenmeleri azaltabilir.
• Sigara ve alkolden uzak durmak alevlenme sıklığını azaltır.
• Dengeli beslenme: Düşük inflamatuvar diyet, kilo kontrolü önemlidir.
• Cildi nemli tutmak (nemlendirici kullanımı), kaşıntı ve skuamları azaltır.
• Güneş ışığı (ölçülü şekilde) birçok hastada olumlu etki gösterir.

Özel Durumlar

• Gebelik: Kalsipotriol kullanımı önerilmez; düşük potent steroidler tercih edilir. Metotreksat ve retinoidler kesinlikle kontrendikedir.
• Çocuklar: Fototerapi ve topikal tedaviler ilk tercihtir.
• Yaşlı hastalar: Komorbiditeler nedeniyle biyolojik seçim dikkatli yapılmalıdır.
• Psoriatik artritli hastalar: Eklem tutulumu sistemik tedavi gerektirir.

Prognoz

Psoriasis yaşam boyu sürebilir ancak tedaviyle remisyon sağlamak mümkündür. Biyolojik tedavilerle son yıllarda tam temizlenme oranı %70–90’lara kadar çıkmıştır. Tedavi düzenli devam ettirildiğinde, hastalar normal yaşam kalitesine kavuşabilir.

PubMed Kaynakları

1. Boehncke WH, Schön MP. Psoriasis. Lancet. 2015;386(9997):983–994. PMID: 26025581
2. Lowes MA, Suarez-Fariñas M, Krueger JG. Immunology of psoriasis. Annu Rev Immunol. 2014;32:227–255. PMID: 24655295
3. Griffiths CE et al. Psoriasis. Lancet. 2007;370(9583):263–271. PMID: 17658397
4. Armstrong AW, Read C. Pathophysiology, clinical presentation, and treatment of psoriasis. JAMA. 2020;323(19):1945–1960. PMID: 32427305
5. Parisi R et al. Global epidemiology of psoriasis: a systematic review. J Invest Dermatol. 2013;133(2):377–385. PMID: 23014338

Sonuç

Psoriasis yalnızca ciltte kızarıklık ve plaklarla sınırlı bir hastalık değildir; sistemik inflamatuvar bir durumdur. Günümüzde topikal, sistemik ve biyolojik tedavilerle çok yüksek oranlarda kontrol altına alınabilmektedir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve tedaviye düzenli uyum, alevlenmeleri azaltır ve remisyonu uzatır.

LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.