Yüzde Eritem, Flushing, Papülopüstüller ve Telanjiektazilerle Seyreden Kronik İnflamatuvar Bir Dermatoz
Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)
Rosacea, özellikle açık tenli bireylerde görülen, yüzün orta bölgelerinde kızarıklık, damar genişlemeleri, papülopüstüller ve bazen oküler bulgularla seyreden kronik, inflamatuvar bir deri hastalığıdır.
- Dünya genelinde prevalans %5–10 civarındadır.
- En sık 30–60 yaş arası, Fitzpatrick tip I–II bireylerde görülür.
- Kadınlarda erkeklere göre 2–3 kat daha sık olmakla birlikte rinofima erkeklerde daha ağır seyreder.
- Türkiye’de yapılan saha çalışmalarında prevalans %6 civarındadır.
- Hastalık yavaş ilerleyici ve ataklarla seyreden bir karaktere sahiptir.
Rosacea bulaşıcı değildir, ancak kronik seyri ve yüz bölgesinde görünür olması nedeniyle psikososyal yükü yüksek bir hastalıktır.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Rosacea’nın etiyopatogenezi multifaktöriyeldir.
Vasküler Disregülasyon
- Yüz bölgesindeki damarlar ısı, UV, stres gibi uyarılara aşırı duyarlıdır.
- Bu durum flushing ve kalıcı eritem gelişimine yol açar.
Mikrobiyal Faktörler
- Demodex folliculorum akarlarının artışı rosacea patogenezinde önemli bir rol oynar.
- Demodex’e karşı gelişen inflamatuvar yanıt hastalığı şiddetlendirebilir.
İnflamasyon ve İmmün Yanıt
- Katelisidin ve serin proteaz ekspresyonunda artış inflamasyonu tetikler.
- Nörojenik inflamasyon önemli bir bileşendir.
Çevresel ve Tetikleyici Faktörler
- UV ışığı
- Alkol, baharatlı yiyecekler, sıcak içecekler
- Stres
- Isı değişiklikleri
- Topikal kortikosteroid kullanımı
Risk Faktörleri
- Açık ten
- Kadın cinsiyet
- Ailesel yatkınlık
- Menopoz dönemi
- Kronik güneş maruziyeti
Oluşum Mekanizması (Patogenez)
- Vasküler hiperreaktivite → tekrarlayan flushing → damar dilatasyonu → kalıcı eritem.
- İnflamatuvar yanıt (katelisidin artışı) → papülopüstüler lezyonlar.
- Demodex artışı → inflamasyonu şiddetlendirir.
- Kronik UV hasarı → damar duvarlarında kalıcı değişiklik.
- Nörojenik mekanizmalar → flushing atakları.
Hastalık tedavi edilmezse telanjiektaziler, kalıcı eritem ve fima deformiteleri gelişebilir.
Klinik Bulgular
Genel Bulgular
- Flushing (ani kızarma)
- Kalıcı eritem
- Telanjiektaziler
- Papülopüstüler lezyonlar (akneye benzer ama komedon yoktur)
- Hassasiyet ve yanma hissi
- Kuru cilt
Tipik Tutulum Bölgeleri
- Burun
- Yanaklar
- Alın
- Çene
- Nazolabial bölge genellikle korunur.
Oküler Rosacea (Olguların %30’unda)
- Gözde yanma, batma, sulanma, kızarıklık
- Blefarit
- Kornea tutulumu → görme kaybı riski (erken tanı çok önemlidir).
Rinofima
- Özellikle erkeklerde burun dokusunda hipertrofi ve kalınlaşma.
- Uzun süreli vasküler ve fibroinflamatuvar süreç sonucu oluşur.
Rosacea Alt Tipleri (Klasifikasyon)
- Eritematotelenjiektatik tip → flushing, kalıcı kızarıklık, damar belirginliği
- Papülopüstüler tip → papül, püstül ve eritem
- Fimatöz tip → doku hipertrofisi (rinofima en sık)
- Oküler tip → göz tutulumuyla seyreden form
Bir hastada birden fazla tip bir arada bulunabilir.
Ayırıcı Tanı
- Akne vulgaris (komedon varlığı rosaceada yoktur)
- Seboreik dermatit
- Lupus eritematozus
- Flushing yapan endokrin durumlar (menopoz, feokromasitoma)
- Dermatomyozit
- Kontakt dermatit
Tanı klinik bulgularla konur; biyopsi nadiren gerekebilir.
Tedavi Protokolleri
Tedavi, rosacea tipine, şiddetine ve tetikleyicilere göre planlanır. Amaç:
- Eritem ve flushingi kontrol altına almak
- Papülopüstüler lezyonları azaltmak
- Tetikleyici faktörleri ortadan kaldırmak
- Hastanın yaşam kalitesini artırmak
Topikal Tedaviler
- Metronidazol krem/jel (%0.75–1)
- Azelaik asit %15–20 (antiinflamatuvar etki)
- İvermektin krem %1 (Demodex kontrollü)
- Brimonidin veya oksimetazolin topikal → vazokonstriksiyonla eritem azalması Hafif–orta olgularda ilk basamak tedavidir.
Sistemik Tedaviler
- Tetrasiklin grubu antibiyotikler (doksisiklin, minosiklin) → antiinflamatuvar dozlarda 6–12 hafta
- Makrolidler (eritromisin) alternatif olabilir.
- İleri olgularda izotretinoin düşük dozda düşünülebilir.
Lazer ve Işık Tedavileri
- IPL (Intense Pulsed Light)
- Pulsed Dye Lazer (PDL)
- KTP veya Nd:YAG lazerler → telanjiektazilerin tedavisinde etkilidir.
Oküler Rosacea Tedavisi
- Sıcak kompres
- Göz hijyeni
- Suni gözyaşı damlaları
- Oral doksisiklin düşük dozda
- Göz tutulumu olan hastalarda mutlaka oftalmoloji konsültasyonu yapılmalıdır.
Rinofima
- CO₂ lazer, cerrahi rezeksiyon veya dermabrazyon uygulanabilir.
Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri
- Güneş koruyucu (SPF 50+) her gün kullanılmalıdır.
- Tetikleyici gıdalar (baharatlı yiyecek, sıcak içecek, alkol) sınırlandırılmalıdır.
- Stres yönetimi (nefes egzersizleri, meditasyon, yoga).
- Sert temizleyicilerden kaçınılmalı, nazik cilt bakımı yapılmalıdır.
- Kortikosteroidli topikal ürünlerden kaçınılmalıdır.
- Ani sıcaklık değişimlerinden korunulmalıdır.
Özel Durumlar
- Gebelik: Topikal azelaik asit güvenli kabul edilir. Tetrasiklinler kontrendikedir.
- Erkeklerde: Rinofima daha ağır seyredebilir, lazer veya cerrahi gerekebilir.
- Koyu tenli bireylerde: Eritem daha az fark edilir ama inflamasyon belirgin olabilir.
- Oküler tutulum: Erken tanı ve tedavi, kornea komplikasyonlarını önler.
Prognoz
- Rosacea kronik seyirli, nükslerle ilerleyen bir hastalıktır.
- Uygun tedaviyle alevlenmeler kontrol altına alınabilir.
- Telanjiektaziler ve rinofima tedavisiz kalırsa kalıcı hale gelir.
- Tetikleyici faktörlerin kontrolü, uzun dönem yönetimde en kritik noktadır.
PubMed Kaynakları
- Two AM, Wu W, Gallo RL, Hata TR. Rosacea: part I. Introduction, categorization, histology, pathogenesis, and risk factors. J Am Acad Dermatol. 2015;72(5):749–758. PMID: 25890456
- van Zuuren EJ. Rosacea. N Engl J Med. 2017;377(18):1754–1764. PMID: 29091562
- Thiboutot D et al. Standard management options for rosacea, part 2: options according to subtype. J Am Acad Dermatol. 2009;60(2):292–303. PMID: 19150278
- Holmes AD. Potential role of microorganisms in the pathogenesis of rosacea. J Am Acad Dermatol. 2013;69(6):1025–1032. PMID: 24099738
Sonuç
Rosacea, yaşam kalitesini etkileyen ama doğru tetikleyici kontrolü ve uygun medikal/estetik tedavilerle başarılı şekilde yönetilebilen bir hastalıktır. Güneş koruma, cilt bariyerini koruma ve hedefe yönelik tedavi uzun vadede en iyi sonuçları sağlar.
LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.
