Sarcoptes scabiei var. hominis Akarının Neden Olduğu, Şiddetli Kaşıntılı Paraziter Deri Enfestasyonu
Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)
Skabies, Sarcoptes scabiei var. hominis adlı akarın neden olduğu, oldukça bulaşıcı bir paraziter deri enfestasyonudur.
- Dünya genelinde yılda yaklaşık 200 milyon insanı etkiler (WHO verileri).
- Her yaşta görülebilir ancak çocuklar, yaşlılar, bakım evi sakinleri ve immünsüprese bireyler daha yüksek risk altındadır.
- Kalabalık yaşam koşulları, yurtlar, huzurevleri ve hapishaneler salgınlar için uygun ortamlardır.
- Kadın ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür.
- Türkiye’de prevalans, özellikle son yıllarda, dönemsel salgınlarla birlikte artış göstermektedir.
Skabies doğrudan temasla kolay bulaştığı için erken tanı ve temaslıların tedavisi halk sağlığı açısından büyük önem taşır.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Etken
- Sarcoptes scabiei var. hominis, çıplak gözle görülmeyecek kadar küçük bir akar türüdür.
- Derinin stratum corneum tabakasına tüneller açarak yerleşir ve yumurta bırakır.
- Yumurta → larva → nimf → erişkin döngüsü yaklaşık 2–3 haftadır.
Bulaşma Yolları
- Uzun süreli cilt teması (aynı yatakta uyuma, el ele tutuşma)
- Dolaylı bulaş (havlu, çarşaf, kıyafet)
- Seksüel temas
- Kalabalık yaşam alanları
Risk Faktörleri
- Hijyen koşullarının yetersizliği
- Kalabalık aile yapısı
- Bakım evi veya yurtlarda kalma
- İmmünsüpresyon (HIV, malignite, kortikosteroid tedavisi)
Kısa süreli tokalaşma genellikle bulaş için yeterli değildir; uzun süreli temas gereklidir.
Oluşum Mekanizması (Patogenez)
- Dişi akar derinin stratum corneum tabakasına girerek tünel açar.
- Yumurtalarını bırakır → 3–4 gün içinde larvalar çıkar.
- İmmün sistem akar ve dışkılarına karşı alerjik reaksiyon geliştirir.
- Bu reaksiyon, yoğun kaşıntıya neden olur.
- Kaşımayla deride sekonder bakteriyel enfeksiyonlar gelişebilir.
Kaşıntı, akar yüküyle değil alerjik yanıtın şiddetiyle ilişkilidir.
İlk enfestasyonda kaşıntı 3–6 hafta sonra başlarken, yeniden enfestasyonda birkaç gün içinde gelişir.
Klinik Bulgular
Tipik Bulgular
- Gece artan yoğun kaşıntı (en karakteristik belirti)
- İnce tünel izleri (lineer veya kıvrımlı, 2–15 mm)
- Papül, nodül ve ekskoriasyonlar
- Kaşıntıya bağlı sekonder impetijinasyon
Tipik Tutulum Bölgeleri
- Parmak araları
- El bilekleri
- Koltuk altı
- Göbek çevresi
- Kalça, genital bölge
- Kadınlarda meme altı, erkeklerde penis
- Bebeklerde avuç içi, ayak tabanı ve yüz de tutulabilir
Lezyonlar genellikle simetriktir.
Baş ve boyun tutulumu nadirdir, sadece bebeklerde ve yaşlılarda görülebilir.
Kabuklu (Norveç) Skabies
- İmmünsüprese hastalarda gelişir.
- Akar yükü çok yüksektir.
- Kalın kabuklu, yaygın, çok bulaşıcı bir formdur.
- Tanı ve tedavi daha zordur.
Ayırıcı Tanı
- Ürtiker (kaşıntı ama tünel yok)
- Atopik dermatit
- Kontakt dermatit
- Prurigo nodularis
- Uyuz benzeri ilaç reaksiyonları
Tanı genellikle klinik olarak konur. Kesin tanı için:
- Deriden kazıntı örneği + mikroskobide akar, yumurta veya dışkı granülleri görülmesi.
- Dermoskopi → “delta kanadı işareti” (akarın baş kısmı) tanı koydurucudur.
Tedavi Protokolleri
Tedavide amaç:
- Akarların ve yumurtaların eradikasyonu,
- Kaşıntının kontrolü,
- Sekonder enfeksiyonların önlenmesi,
- Temaslıların tedavisi.
a) Topikal Skabisitler (Birinci Basamak)
- Permetrin %5 krem:
- Akşam tüm vücuda (çene altından ayak tabanına kadar) sürülür.
- 8–12 saat bekletilip sabah yıkanır.
- 7 gün sonra işlem tekrarlanır.
- Bebekler ve gebelerde de güvenli kabul edilir.
- Benzil benzoat, krotamiton alternatif olabilir.
- Sülfür merhemleri (%5–10) özellikle bebeklerde güvenli bir seçenektir.
b) Sistemik Tedavi
- İvermektin oral (200 µg/kg tek doz, gerekirse 1 hafta sonra tekrar):
- Topikal tedaviye dirençli veya yaygın olgularda
- Kabuklu skabies formunda
Ivermektin 5 yaş altı ve 15 kg altı çocuklarda önerilmez.
c) Kaşıntı Kontrolü
- Antihistaminikler
- Topikal kortikosteroidler (kaşıntıyı hafifletmek için kısa süreli)
d) Sekonder Enfeksiyonların Tedavisi
- Mupirosin krem veya sistemik antibiyotik gerekebilir.
Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri
- Tüm yakın temaslılar eş zamanlı tedavi edilmelidir, aksi halde nüks kaçınılmazdır.
- Yatak çarşafı, havlu ve giysiler 60 °C’de yıkanmalı, yıkanamayanlar 72 saat plastik torbada kapalı tutulmalıdır.
- Kaşıntı tedaviden sonra 2–4 hafta sürebilir, bu durum alerjik yanıtın devamından kaynaklanır.
- Tırnaklar kısa kesilmeli, el hijyenine dikkat edilmelidir.
- Kalabalık kurumlarda temaslı taraması yapılmalıdır.
Özel Durumlar
- Bebeklerde: Permetrin veya sülfür merhemi güvenli seçeneklerdir. Lezyonlar yüz ve saçlı deriyi de tutabilir.
- Gebelik: Permetrin ilk tercihtir. Ivermektin önerilmez.
- İmmünsüprese bireylerde: Kabuklu skabies riski yüksektir; ivermektin + topikal kombinasyon gerekir.
- Yaşlı bakım evleri: Eş zamanlı tüm bireylerin tedavisi şarttır.
Prognoz
- Uygun tedaviyle akarlar 1–2 haftada eradike edilir.
- Kaşıntının tamamen geçmesi 2–4 haftayı bulabilir.
- Tedavi edilmeyen temaslılar nedeniyle nüksler sık görülür.
- Kabuklu skabies uygun tedavi edilmezse ağır salgınlara yol açabilir.
PubMed Kaynakları
- Chosidow O. Clinical practices. Scabies. N Engl J Med. 2006;354(16):1718–1727. PMID: 16625010
- Strong M, Johnstone P. Interventions for treating scabies. Cochrane Database Syst Rev. 2007;(3):CD000320. PMID: 17636636
- Feldmeier H, Jackson A. The epidemiology of scabies in developing countries—the impact of socioeconomic conditions. Am J Trop Med Hyg. 2014;90(2):348–353. PMID: 24394433
- Engelman D et al. Toward the global control of human scabies: introducing the International Alliance for the Control of Scabies. PLoS Negl Trop Dis. 2013;7(8):e2167. PMID: 23951369
Sonuç
Skabies, oldukça bulaşıcı, ancak etkili ve uygun tedaviyle kısa sürede kontrol altına alınabilen bir paraziter enfestasyondur. Temaslıların eş zamanlı tedavisi ve hijyen önlemleri, hastalığın tekrarını önlemenin en önemli basamaklarıdır.
LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.
