Skar ve Keloid Oluşumu

Yaralanma Sonrası Normalden Fazla Doku Üretimiyle Gelişen, Kalıcı Deri Değişiklikleri

Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)

Skar, cilt yaralanması sonrası doku onarımının bir parçası olarak gelişen fibroz dokudur. Keloid ise bu sürecin anormal şekilde ilerlemesi sonucu orijinal yaranın sınırlarını aşan, kalın ve kalıcı bir fibrotik lezyondur.

• Skar oluşumu tüm bireylerde görülebilir; keloid gelişimi ise genetik yatkınlığı olanlarda daha sıktır.
• Keloid prevalansı genel popülasyonda %5–16 arasındadır.
• En sık 20–30 yaş arasında görülür.
• Kadın ve erkeklerde sıklık benzerdir.
• Keloid oluşumu özellikle koyu tenli bireylerde daha yaygındır.
• Göğüs, omuz, sırt, kulak ve çene bölgeleri en sık yerleşim alanlarıdır.
• Piercing, cerrahi insizyonlar, akne skarları, yanıklar keloid gelişimini tetikleyebilir.

Skar oluşumu fizyolojik bir süreçtir, keloid ise patolojik fibroproliferatif bir yanıttır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Normal Yara İyileşmesi

Yara iyileşmesi inflamasyon, proliferasyon ve remodeling olmak üzere üç evrede gerçekleşir.

• Fibroblastlar → kollajen üretir → granülasyon dokusu oluşur.
• Normalde kollajen dengesi zamanla azalır ve yara düzleşir.

Keloid Oluşum Mekanizması

• Fibroblast aktivitesi artar.
• TGF-β, PDGF gibi büyüme faktörleri aşırı salınır.
• Kollajen (özellikle tip III) aşırı ve düzensiz birikir.
• Apoptoz mekanizması baskılanır.
• Sonuç: yara sınırlarını aşan, kalın, elastik, parlak bir doku oluşur.

Risk Faktörleri

• Genetik yatkınlık
• Koyu tenli bireyler
• Geç ergenlik ve genç erişkinlik
• Göğüs, omuz, kulak, sırt bölgesi
• Yara yerinde gerilme
• Enfeksiyon veya travma öyküsü
• Akne veya piercing sonrası iyileşme süreci

Oluşum Mekanizması (Patogenez)

1. Yaralanma → fibroblast aktivasyonu → kollajen sentezi.
2. Normal yara iyileşmesinde bu süreç zamanla geriler.
3. Keloidde büyüme faktörleri aşırı salgılanır → fibroblast proliferasyonu devam eder.
4. Kollajen birikimi artar → yara sınırlarını aşan kalın doku oluşur.
5. Zamanla stabil hale gelir ama kendiliğinden gerilemez.

Not: Hipertrofik skar, yara sınırlarında kalır ve zamanla gerileyebilir; keloid ise sınırları aşar ve kalıcıdır.

Klinik Bulgular

Skar

• Yaralanma alanında pembe veya beyaz fibrotik doku.
• Zamanla düzleşir ve solar.

Hipertrofik Skar

• Yara sınırları içinde kalır.
• Genellikle 6–12 ay içinde kısmen geriler.
• Cerrahi veya travma sonrası sık görülür.

Keloid

• Yara sınırlarını aşar.
• Sert, elastik, parlak, bazen kaşıntılı veya ağrılı.
• Kulak, göğüs, sırt, omuz ve çene en sık bölgeler.
• Kozmetik ve fonksiyonel sorunlara yol açabilir.

Ayırıcı Tanı

• Hipertrofik skar vs. keloid (en önemli ayrım)
• Nodüler skleroderma
• Dermatofibroma
• Bazal hücreli karsinom (şüpheli durumlarda)
• Yabancı cisim granulomu

Tanı süreci:

• Tanı klinik olarak konur.
• Biyopsi yalnızca tanıda şüphe varsa yapılır.
• Dermatoskopi keloidin parlak, fibröz yapısını gösterebilir.

Tedavi Protokolleri

Tedavi çok yönlü olmalı; tek bir yöntem genellikle yeterli olmaz. Amaç semptomları azaltmak, boyutu küçültmek ve tekrarı önlemektir.

a) İntralezyonel Kortikosteroid (ilk basamak)

• Triamsinolon asetonid 10–40 mg/mL
• 2–6 haftada bir enjeksiyon.
• İnflamasyonu ve kollajen sentezini azaltır.
• %50–80 oranında küçülme sağlanabilir.

b) Silikon Jel veya Sheet (destek tedavi)

• Günlük uygulama, 2–3 ay.
• Skar dokusunu yumuşatır ve düzleştirir.
• Cerrahi sonrası profilakside etkilidir.

c) Kriyoterapi

• Özellikle küçük keloidlerde etkili.
• Kortikosteroid enjeksiyonuyla kombine edilebilir.

d) Lazer Tedavileri

• Pulsed dye lazer (PDL): eritemi azaltır, görünümü düzeltir.
• Fraksiyonel CO₂ lazer: dokuyu yumuşatır, topikal tedavilerin penetrasyonunu artırır.

e) Cerrahi Eksizyon (seçilmiş olgularda)

• Tek başına yapıldığında nüks oranı yüksektir (%50–100).
• Mutlaka adjuvan tedavi (steroid, radyoterapi veya silikon) ile kombine edilmelidir.

f) Radyoterapi (nadir ve seçilmiş olgularda)

• Cerrahi sonrası düşük doz radyoterapi nüksü azaltabilir.
• Kanser riski nedeniyle dikkatli seçilmelidir.

g) 5-FU, Bleomisin, Verapamil, Botulinum toksin

• Kortikosteroidlere dirençli olgularda kullanılabilir.
• Kombine tedaviler başarıyı artırır.

Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri

• Yaralanma sonrası yara iyileşmesini yakından takip etmek.
• Piercing veya cerrahi işlemlerden sonra silikon jel uygulamak.
• Yara yerinde gerilmeden kaçınmak.
• Güneşten korunmak (hiperpigmentasyonu önler).
• Kaşımamak ve travmadan kaçınmak.
• Ailesel yatkınlığı olanlarda cerrahi işlemler öncesi profilaktik tedavi planlamak.

Özel Durumlar

• Çocuklar ve gençler: Keloid gelişimi daha sık.
• Koyu tenli bireyler: Yatkınlık fazla, profilaksi önemli.
• Gebelik: Kortikosteroid uygulamaları dikkatle yapılmalıdır.
• Akne skarları: Sıklıkla göğüs, sırt ve çenede keloidleşmeye eğilimlidir.
• Postoperatif durumlar: Özellikle göğüs ve omuz cerrahilerinden sonra sık.

Prognoz

• Skar dokusu zamanla gerileyebilir.
• Hipertrofik skarlar genellikle kendiliğinden küçülür.
• Keloidler ise kalıcıdır ve nüks eğilimi yüksektir.
• Kombine tedavi protokolleri (kortikosteroid + silikon + lazer) başarı oranını %70–90’a çıkarabilir.

PubMed Kaynakları

1. Niessen FB et al. On the nature of hypertrophic scars and keloids: a review. Plast Reconstr Surg. 1999;104(5):1435–1458. PMID: 10513908
2. Berman B, Maderal A, Raphael B. Keloids and hypertrophic scars: pathophysiology, classification, and treatment. Dermatol Surg. 2017;43 Suppl 1:S3–S18. PMID: 28207004
3. Gauglitz GG et al. Management of keloids and hypertrophic scars: current and emerging options. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2011;4:103–114. PMID: 21753898
4. Ogawa R. Keloid and hypertrophic scars are the result of chronic inflammation in the reticular dermis. Int J Mol Sci. 2017;18(3):606. PMID: 28327520

Sonuç

Skar ve keloid oluşumu, travma veya cerrahi sonrası sık karşılaşılan bir durumdur. Keloidler, kozmetik ve fonksiyonel sorunlara yol açabileceği için erken dönemde kombine tedavi protokolleri uygulanmalıdır. Silikon jel, intralezyonel kortikosteroid ve lazer uygulamaları en etkili yaklaşımlardandır.

LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.