Malassezia Türü Mantarların Neden Olduğu Yüzeyel, Yaygın ve Kozmetik Olarak Rahatsız Edici Bir Deri Enfeksiyonu
Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)
Tinea versicolor, deride renk değişikliği (açık veya koyu lekeler) ile seyreden, Malassezia türü lipofilik mantarların neden olduğu yüzeyel bir fungal enfeksiyondur.
- Toplumda prevalans %2–8 arasında değişmektedir.
- Tropikal ve nemli iklimlerde bu oran %40–50’ye kadar çıkabilir.
- En sık ergenlik ve genç erişkinlik döneminde görülür (seboreik aktivitenin artması nedeniyle).
- Kadın ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür.
- Türkiye’de yapılan saha çalışmalarında görülme oranı ortalama %5 civarındadır.
Tinea versicolor bulaşıcı değildir, çünkü etken mantarlar zaten normal cilt florasında bulunur. Hastalık, bu mantarların patolojik olarak aşırı çoğalmasıyla ortaya çıkar.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Etken Mikroorganizma
- Malassezia furfur, M. globosa, M. sympodialis başta olmak üzere Malassezia türleri.
- Lipofilik özellikleri nedeniyle özellikle yağ bezlerinden zengin bölgelerde çoğalırlar (sırt, göğüs, omuz, boyun).
Risk Faktörleri
- Sıcak ve nemli iklim
- Aşırı terleme (hiperhidroz)
- Seboreik cilt tipi
- Genç erişkin yaş
- İmmünsüpresyon (ör. HIV, uzun süreli kortikosteroid kullanımı)
- Hormonal değişiklikler
- Uzun süreli kapalı kıyafet kullanımı
Bu faktörler, florada normalde var olan mantarların patojen hale gelmesini kolaylaştırır.
Oluşum Mekanizması (Patogenez)
- Malassezia mantarları lipaz enzimleri aracılığıyla sebumu parçalar.
- Açığa çıkan yağ asitleri → epidermal bariyeri zayıflatır.
- Azelaik asit üretimi → melanogenez baskılanır → hipopigmentasyon.
- Yüzeyel epidermal inflamasyon → bazı bölgelerde hiperpigmentasyon gelişebilir.
- Sonuçta ciltte farklı tonlarda lekeler oluşur.
Tinea versicolor’da lezyonlar güneşlendikten sonra daha belirgin hale gelir, çünkü sağlıklı alan bronzlaşırken enfekte alanlar aynı renkte kalır.
Klinik Bulgular
- Açık kahverengi, bej veya beyaz renkte, hafif pullu, keskin sınırlı maküller.
- En sık tutulan bölgeler:
- Göğüs ve sırt üstü
- Boyun
- Omuzlar
- Üst kol ve karın üst kısmı
- Hafif kaşıntı olabilir ama çoğu zaman asemptomatiktir.
- Terlemeyle lezyonlar daha görünür hale gelebilir.
- Güneş sonrası pigment farkı belirginleşir.
Lezyonlar birleşerek harita şeklinde büyük plaklar oluşturabilir.
Pullanma hafif olup tırnak kazımasıyla daha belirgin hale gelir (Besnier belirtisi).
Ayırıcı Tanı
- Vitiligo (süt beyazı lekeler ama pullanma yoktur)
- Pityriasis alba
- Postinflamatuvar hipopigmentasyon
- Seboreik dermatit (yüz ve saçlı deride yoğun)
- Sifiliz sekonder evre döküntüsü (ayırıcı olarak önemlidir)
Tanı klinik olarak konur, ancak şüpheli durumlarda:
- Wood lambası muayenesi → sarımsı veya bakır rengi floresan
- KOH incelemesi → “spagetti ve köfte” görünümü (kısa hif + yuvarlak sporlar)
Tedavi Protokolleri
Tedavide amaç:
- Mantar yükünü azaltmak
- Pigment değişikliğini düzeltmek (zamanla)
- Nüksleri önlemek
a) Topikal Antifungal Tedaviler (Birinci Basamak)
- Ketokonazol %2 şampuan veya krem
- Siklopiroks
- Selenyum sülfit %2.5 losyon
- Klotrimazol krem
Uygulama:
- Şampuanlar haftada 2–3 kez, 5–10 dakika bekletilerek uygulanır.
- Krem veya losyonlar günde 1–2 kez, 2–4 hafta süreyle kullanılır.
- Tüm gövdeye geniş alan tedavisi önerilir (mikroskobik yayılım olabileceği için).
b) Sistemik Antifungal Tedavi
- Topikal tedaviye dirençli, yaygın veya tekrarlayan olgularda:
- Itrakonazol 200 mg/gün × 5–7 gün
- Flukonazol 300 mg/hafta × 2–4 hafta
- Karaciğer fonksiyonları sistemik tedavi öncesinde kontrol edilmelidir.
c) İdame ve Koruyucu Tedavi
- Nüks oranı yüksek olduğu için (özellikle yaz aylarında):
- Ayda 1 kez ketokonazol veya selenyum sülfit şampuanla gövde yıkanması
- Hiperhidroz varsa kontrolü (topikal alüminyum klorid, botulinum toksin)
Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri
- Terlemeyi azaltacak hafif ve nefes alan giysiler tercih edilmelidir.
- Terledikten sonra duş alınmalı, cilt kuru tutulmalıdır.
- Yaz aylarında koruyucu topikal antifungal şampuan kullanımı önerilir.
- Ortak havlu, kıyafet kullanımı sınırlanmalıdır.
- Cilt bariyerini bozmayan nazik temizleyiciler kullanılmalıdır.
Tinea versicolor kozmetik olarak rahatsız edici olsa da sağlık açısından tehlikeli değildir; düzenli idame tedavisiyle kontrol altına alınabilir.
Özel Durumlar
- Çocuklarda: Topikal tedavi genellikle yeterlidir. Sistemik antifungal gereksizdir.
- Gebelik: Ketokonazol topikal form güvenli kabul edilir. Sistemik tedavi önerilmez.
- İmmünsüprese bireylerde: Daha yaygın ve tekrarlayıcı olabilir, sistemik tedavi gerekebilir.
- Açık tenli bireylerde: Pigment farklılıkları tedavi sonrasında birkaç ay sürebilir.
Prognoz
- Tedavi sonrası mantar enfeksiyonu genellikle 1–3 hafta içinde kontrol altına alınır.
- Pigmentasyonun normale dönmesi ise birkaç ay sürebilir.
- Nüks oranı yüksektir (özellikle yaz aylarında).
- Düzenli idame tedavisi ve uygun hijyenle uzun süreli kontrol sağlanabilir.
PubMed Kaynakları
- Gupta AK, Bluhm R. Pityriasis versicolor. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2004;18(6):640–651. PMID: 15324389
- Crespo-Erchiga V, Florencio VD. Malassezia yeasts and pityriasis versicolor. Curr Opin Infect Dis. 2006;19(2):139–147. PMID: 16514341
- Faergemann J. Pityriasis versicolor. Clin Dermatol. 1997;15(6):945–947. PMID: 9421555
- Leeming JP, Notman FH, Holland KT. The distribution and ecology of Malassezia furfur and cutaneous bacteria on human skin. J Appl Bacteriol. 1989;67(1):47–52. PMID: 2768678
Sonuç
Tinea versicolor, sık görülen ama basit topikal tedavilerle yüksek oranda kontrol altına alınabilen bir yüzeyel mantar enfeksiyonudur. En önemli nokta, nükslerin önlenmesi için düzenli koruyucu bakım ve yaz aylarında idame antifungal kullanımıdır.
LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.
