Varisella Zoster Virüsünün Reaktivasyonu ile Ortaya Çıkan Ağrılı, Dermatomal Viral Enfeksiyon
Görülme Sıklığı (Epidemiyoloji)
Zona (Herpes zoster), suçiçeğine neden olan Varisella Zoster Virüsü (VZV)’nün, primer enfeksiyon sonrası sinir gangliyonlarında latent kalıp yıllar sonra reaktivasyon göstermesiyle ortaya çıkar.
- Dünya genelinde yaşam boyu zona gelişme riski %20–30 civarındadır.
- 50 yaş üzerinde bu oran %50’ye kadar çıkar.
- Her yıl 1000 kişiden yaklaşık 3–5’i zona geçirir.
- Kadın ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür.
- Türkiye’de prevalans yaklaşık %4–7 arasındadır.
- İnsidans ileri yaş, immünsüpresyon ve kronik hastalıklarla artar.
Zona bulaşıcı değildir; ancak aktif vezikül döneminde suçiçeği geçirmemiş kişilere varisella bulaşabilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Etken
- Varisella Zoster Virüsü (VZV) — bir herpesviridae ailesi üyesidir.
- Çocuklukta geçirilen suçiçeği sonrası virüs dorsal kök gangliyonlarına yerleşir.
- Bağışıklığın zayıfladığı dönemlerde reaktive olur.
Risk Faktörleri
- Yaş >50
- İmmünsüpresyon (HIV, kemoterapi, organ nakli, kortikosteroid kullanımı)
- Diyabet, maligniteler
- Fiziksel veya emosyonel stres
- Travma, cerrahi, radyoterapi
Yaş ilerledikçe hücresel immünitenin azalması zona için en önemli risk faktörüdür.
Oluşum Mekanizması (Patogenez)
- VZV, primer enfeksiyon sonrası dorsal kök veya kraniyal sinir gangliyonlarında latent kalır.
- Hücresel immünitenin zayıflaması → virüs reaktivasyonu.
- Sinir boyunca aşağıya doğru taşınır → dermatomda veziküler döküntü oluşur.
- Sinir hasarı → şiddetli nöropatik ağrı.
En sık torakal dermatomlar etkilenir (%50).
Lezyonlar genellikle tek taraflıdır ve orta hattı geçmez.
Klinik Bulgular
Prodromal Dönem (1–5 gün)
- Etkilenen dermatomda yanma, karıncalanma, ağrı veya hipersensitivite
- Hafif ateş, halsizlik
Döküntü Dönemi
- Eritematöz makül ve papüller → vezikül → püstül → kabuk
- Tek taraflı dermatomal dağılım
- Lezyonlar yaklaşık 7–10 gün içinde kabuklanır
- Tam iyileşme 2–4 haftada olur.
En sık torakal ve lumbal dermatomlar (%50–60)
Trigeminal sinir tutulumu (özellikle oftalmik dal) ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Lezyonlar şiddetli ağrı ile birliktedir (nöropatik karakterde).
Komplikasyonlar
- Postherpetik nevralji (PHN): Zona sonrası 3 aydan uzun süren ağrı. 60 yaş üstünde en sık komplikasyondur.
- Herpes zoster oftalmikus: Göz tutulumu; kornea ülseri ve görme kaybı riski.
- Herpes zoster otikus (Ramsay Hunt sendromu): Fasiyal paralizi ile seyredebilir.
- Sekonder bakteriyel enfeksiyonlar
- Nadir: Ensefalit, pnömoni (immünsüprese hastalarda)
Ayırıcı Tanı
- HSV enfeksiyonu (daha lokalize, dermatomal olmayan dağılım)
- Kontakt dermatit
- Erizipel
- Varisella (yaygın veziküller)
- Dermatomal püstüler egzema
Tanı çoğunlukla klinik olarak konur.
Gerektiğinde PCR ile VZV DNA’sı doğrulanabilir.
Seroloji veya Tzanck testi destekleyici olabilir.
Tedavi Protokolleri
Tedavi hedefleri:
- Viral replikasyonu baskılamak,
- Lezyon süresini ve şiddetini azaltmak,
- Komplikasyonları (özellikle PHN) önlemek.
a) Antiviral Tedavi (ilk 72 saatte en etkili)
- Asiklovir: 800 mg × 5/gün × 7–10 gün
- Valasiklovir: 1 g × 3/gün × 7 gün
- Famciklovir: 500 mg × 3/gün × 7 gün
Antiviraller, döküntülerin süresini kısaltır ve PHN riskini azaltır.
b) Ağrı Kontrolü
- NSAID veya parasetamol
- Şiddetli ağrıda: gabapentin, pregabalin, tramadol
- Topikal lidokain yamalar
- PHN gelişirse nöropatik ağrı protokolleri uygulanır.
c) Kortikosteroidler
- Bazı olgularda antiviral ile kombine düşük doz sistemik kortikosteroid, akut ağrıyı azaltabilir (PHN üzerine etkisi sınırlı).
d) İmmünsuprese Hastalar
- IV asiklovir gerekebilir (özellikle yaygın veya viseral tutulumda).
Yaşam Tarzı ve Korunma Önerileri
- Lezyonlar kabuklanana kadar bulaştırıcılık riski vardır.
- Lezyonlara temas edilmemeli, el hijyenine dikkat edilmelidir.
- Lezyonlar kapatılabilir (ikincil enfeksiyonu önlemek için).
- Dinlenme, stres yönetimi, yeterli hidrasyon önerilir.
- Aşı (Zoster aşısı) 50 yaş üzeri kişilerde zona ve PHN riskini anlamlı azaltır.
Özel Durumlar
- Yaşlı bireyler: Zona en sık bu grupta görülür; PHN riski yüksektir. Antiviral tedavi erken başlanmalıdır.
- İmmünsüprese hastalar: Daha yaygın ve ağır seyir; IV antiviral gerekir.
- Göz tutulumu: Oftalmoloji konsültasyonu acildir.
- Gebelik: Antiviral tedavi doktor kontrolünde uygulanabilir.
Prognoz
- Çoğu hastada döküntüler 2–4 haftada iz bırakmadan iyileşir.
- Postherpetik nevralji bazı olgularda aylarca sürebilir.
- Erken antiviral tedavi ve aşıyla komplikasyon oranları önemli ölçüde azalır.
- Tekrarlama nadirdir ama olabilir.
PubMed Kaynakları
- Johnson RW, Rice AS. Clinical practice. Postherpetic neuralgia. N Engl J Med. 2014;371(16):1526–1533. PMID: 25317872
- Cohen JI. Herpes zoster. N Engl J Med. 2013;369(3):255–263. PMID: 23863052
- Gnann JW Jr, Whitley RJ. Clinical practice. Herpes zoster. N Engl J Med. 2002;347(5):340–346. PMID: 12151472
- Schmader KE et al. Efficacy, safety, and tolerability of herpes zoster vaccine in persons aged 50–59 years. Clin Infect Dis. 2012;54(7):922–928. PMID: 22291101
Sonuç
Zona, özellikle ileri yaşta görülen, ağrılı seyreden viral bir hastalıktır. Erken antiviral tedavi, komplikasyonları azaltır. En önemli korunma yöntemi aşılamadır. Göz ve kulak tutulumu acil konsültasyon gerektirir.
LÜTFEN DİKKAT! Bu internet sitesi yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sitede yer alan yazı, resim, video ve diğer tüm içerikler ön bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bu sitede yer alan bilgiler tanı veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Bu site üzerinden hiç bir şekilde gerçek bir muayene, teşhis ve tedavinin yerine geçecek sağlık hizmeti verilmemekte olup, teşhis ve tedaviler yerinde yapılmalıdır. Detaylı Bilgi için lütfen YASAL UYARI sayfamızı inceleyiniz. Bu konudaki tüm sorumluluk ziyaretçiye aittir.
